O morskom dobru

U jedinstvenom susretu sa mediteranskim ambijentom Crnogorskog primorja, u eksploziji vizuelnih senzacija koje se množe dužinom čitave obale i naprosto opijaju ljepotom – ljudskoj pažnji izmiče izuzetno ekonomsko bogatstvo koje ovaj prostor njedri. Laički rečeno, sve što se vidi i doživljava kao svojevrstan estetski ugođaj, kao čista ljepota – skriva izuzetan potencijal morskog dobra, koje je oduvijek u najboljoj službi djelatnom čovjeku, lokalnoj zajednici i državi u cjelini.

Morinj 2

Ljudska aktivnost na morskom dobru, mahom stihijska, opstajala je veoma dugo sa nepovoljnim posledicama, koje su nastajale zbog neplanskog, neorganizovanog i nezakonitog korišćenja prirodnog bogatstva. Republika Crna Gora, kao eminentno mediteranska zemlja, sa razlogom je u morskom dobru prepoznala vitalan ekonomski resurs, čije racionalno i organizovano korišćenje otvara široke mogućnosti sveukupnog ekonomskog razvoja, u skladu sa savremenim procesima u svijetu i tržišnom orijentacijom. Inače, Crnogorsko primorje se u geomorfološkom smislu može podijeliti u tri regije:

  • Bokokotorski zaliv, na krajnjem sjeverozapadnom dijelu,
  • Budvanska rivijera kao središnji dio i
  • Bar – Ulcinj, kao region na krajnjem jugo-istočnom dijelu Crnogorskog primorja.

 

Ove regije se ponešto razlikuju po kulturno-istorijskom nasleđu, prirodnim resursima, biodiverzitetu, urbanom i industrijskom razvoju. Na ovom području gnijezdi se 6 primorskih opština: Herceg Novi, Kotor, Tivat, Budva, Bar i Ulcinj. Svaka od ovih opština na svom dijelu zahvata zonu morskog dobra, kao i prostor koji prirodno gravitira obalnom pojasu, odnosno kontaktnu zonu i funkcionalno zaleđe.

Morsko dobro kao dobro od opšte upotrebe predstavlja svojevrsnu istorijsku kategoriju koja korespondira u javnom životu i proizvodi određene formalno-pravne i ekonomske posledice, što je zabilježeno poodavno, još u starom Rimu. Morsku obalu, rijeke, i sl, Rimljani su tretirali kao javno dobro, kao stvari opšte upotrebe: "res publicae" i "res communitas". U feudalizmu morsko dobro gubi javno vlasništvo i postaje feud, vlasništvo feudalnog gospodara priobalnog zemljišta. U građanskom, modernom društvu, morska obala i druga pomorska dobra ponovo postaju "opšte i javno dobro", u opštoj upotrebi, kojima raspolaže država preko svojih pomorsko-upravih i drugih organa, kao što je to bilo i na najvećem dijelu jadranske obale. I na području današnje Crne Gore, morsko dobro, kao istorijska i pravna kategorija, ima relativno dugu tradiciju i to isključivo na onim priobalnim djelovima koji su bili pod mletačkom i austro-ugarskom upravom.

Kada se to ima u vidu, morsko dobro se nesumnjivo može definisati kao specifična istorijska i pravna kategorija, koja kroz vrijeme doživljava kapitalne promjene, prije svega u smislu svojinskih odnosa, granica i prostornog obuhvata. Danas, u formalno-pravnom smislu, većina zakonodavstava morsko dobro svrstava u kategoriju javnog dobra. Manje ili veće razlike uočljive su jedino u normativnoj regulativi, što je posledica nekonzistentnog pravnog tretmana javnih dobara uopšte. Konkretne uporedne analize francuskog, engleskog i američkog zakonodavstva, na primjer, ukazuju na izvjesne razlike u pravnom tretmanu morskog dobra, naročito sa stanovišta vlasničkih odnosa. S druge strane, uočljiva je jednako snažna zainteresovanost države da normativnom regulativom obezbijede odlučujući uticaj u gazdovanju , upravljanju i zaštiti morskog dobra, što predstavlja svojevrsni, reklo bi se, suštinski aksiom.

I naša pravna teorija na istovjetan način tumači formalno-pravni kontekst i suštinu morskog dobra:"Morsko dobro je oduvijek predstavljalo interes svake priobalne države, na kojem je ona ostvarivala svoj pravni, politički, teritorijalni, ekonomski i ekološki integritet. Granica morskog dobra na moru se u prošlosti određivala dometom topova, a danas se ona utvrđuje nacionalnim zakonodavstvom u okviru normi prihvaćenih međunarodnih konvencija koje regulišu ovu materiju. Dio priobalja, podzemlja, podmorja i mora čija širina zavisi od nacionalnog zakonodavstva, čine morsko dobro javnim dobrom, dakle dobrom na kojem se ostvaruje opšti interes države u okviru kojeg ona sprovodi politiku njegove odbrane, pravnog i prostornog uređenja, ekonomske eksploatacije i ekološko-ambijentalne zaštite." (Pasinović M, 1996 – Korišćenje morskog dobra u funkciji zaštite njegovog ekološkog i ambijentalnog integriteta – Godišnjak Geografskog instituta Filozofskog fakulteta br 4 – Nikšić). Saglasno, dakle, opštem interesu države i u skladu sa savremenom praksom u svijetu, Socijalistička Republika Crna Gora uredila je svojevremeno ovu oblast zakonima o morskom dobru iz 1978 i 1989. godine, koji su prestali da važe donošenjem aktuelnog Zakona o morskom dobru 1992. godine. Novi Zakon je još eksplicitnije definisao pojam i sadržaj morskog dobra: Morskim dobrom se u smislu člana 2 Zakona o morskom dobru iz 1992. godine, "smatra se morska obala, luke, lukobrani, navozi, nasipi, sprudovi, kupališta, hridi, limani, grebeni, vrulje, izvori i vrela na obali, ušća rijeka koje se ulivaju u more, kanali spojeni sa morem, podmorje, morsko dno i podzemlje, kao i unutrašnje morske vode i teritorijalno more, živa i neživa bogatstva u njima, i živa i neživa bogatstva epikontinentalnog pojasa.

Morskim dobrom, u smislu ovog Zakona, smatraju se i obale vode rijeke Bojane na teritoriji Republike Crne Gore." Odredbama citiranog Zakona utvrđena je državna svojina nad morskim dobrom koje je u javnoj upotrebi, ukoliko Zakonom nije drugačije određeno. "Vlasnici zemljišta na morskom dobru koje je stečeno na pravno valjan način do dana stupanja na snagu ovog Zakona, i upisano u zemljišne ili druge knjige o evidenciji nepokretnosti kao privatna svojina, u slučaju njegovog izuzimanja imaju pravo na naknadu po propisima o eksproprijaciji. Lica iz stava 1 ovog Zakona imaju preče pravo korišćenja morskog dobra, pod istim uslovima, u skladu sa prostornim, odnosno urbanističkim planom." Iz ovoga se jasno vidi da je intencija zakonodavca bila da otvori šire normativne mogućnosti za korišćenje morskog dobra. Zakonodavac se posebno trudio da aktivira morsko dobro kao ekonomski prostor za nova, veća ulaganja i investicione aktivnosti. Zakonom je utvrđeno da se morsko dobro, odnosno njegov dio, može dati na korišćenje pravnim i fizičkim licima, domaćem i stranom, za obavljanje određene djelatnosti, ili za privez plovnog objekta. Za te namjene može se izgraditi i građevinski objekat po odobrenju organa lokalne uprave, nadležnog za građevinarstvo, u skladu sa prostornim, odnosno urbanističkim planom. Zakon o morskom dobru Republike Crne Gore u suštini predstavlja formalno-pravni, normativni izraz savremenih ekonomskih shvatanja i kretanja u tržišnoj privredi. Riječju, morsko dobro je u najširem smislu shvaćeno kao izuzetno profitabilan resurs koji pod određenim zakonskim uslovima mora biti otvoren za ideje tržišta i kapitala.

Copyright © Morsko dobro 2016

Premium Joomla Templates